Terapia VR wykorzystuje wirtualne otoczenie do pracy nad konkretną trudnością, na przykład unikaniem sytuacji wywołujących lęk. Gogle pozwalają odtworzyć część takich sytuacji w gabinecie. O tym, czy spotkanie ma sens terapeutyczny, decydują jednak cel, sposób prowadzenia i późniejsza praca poza symulacją.

Jeżeli przed pierwszą wizytą zastanawiasz się, czy ktoś po prostu założy Ci gogle i włączy najstraszniejszy scenariusz, masz prawo zapytać o to wprost. Poniższy opis dotyczy pracy wykorzystującej VR do ekspozycji. Konkretna aplikacja i plan spotkań mogą wyglądać inaczej.

Terapia VR: co to znaczy w praktyce?

W goglach widzisz komputerowo przygotowane otoczenie. Możesz wiedzieć, że stoisz w gabinecie, a jednocześnie odczuwać napięcie na widok wysokości albo tłumu. NICE opisuje właśnie tę możliwość: wirtualna scena może wywoływać reakcje emocjonalne podobne do tych, które pojawiają się w rzeczywistych sytuacjach. Zależnie od programu VR bywa narzędziem terapeuty lub częścią bardziej samodzielnej interwencji z pomocą personelu. NICE: technologie VR w terapii.

To rozróżnienie ma znaczenie przy wyborze oferty. Nagranie relaksacyjne, trening umiejętności i ekspozycja na bodziec lękowy mogą korzystać z podobnych gogli, ale mają inne zadania. Zapytaj, co dokładnie będzie robione i z jakiego powodu pasuje do Twojej sytuacji. Nazwa urządzenia nie odpowiada na żadne z tych pytań.

W SACRUM opis zakresu tej pracy znajdziesz na stronie VR CHANGEWORK. O badaniach dotyczących samego leczenia fobii piszemy osobno w artykule o ekspozycji i fobiach specyficznych. Tutaj interesuje nas przede wszystkim to, czego możesz oczekiwać od spotkania.

Przed goglami jest rozmowa i ustalenie celu

„Chcę mniej się bać” daje niewiele wskazówek do ułożenia sesji. Bardziej użyteczne jest opisanie, czego obecnie nie możesz zrobić: wejść do windy, podejść do balustrady, usiąść na fotelu dentystycznym. Przygotuj informacje o tym, kiedy trudność się pojawia, co wtedy robisz i jak bardzo ogranicza Ci dzień.

Prowadzący powinien też wyjaśnić, kto odpowiada za ocenę problemu i czy potrzebna jest konsultacja innego specjalisty. Powiedz o aktualnym leczeniu, wcześniejszych reakcjach na VR, zawrotach głowy oraz problemach ze wzrokiem lub równowagą. To materiał do kwalifikacji, a nie formularz, który należy przejść, żeby dostać się do atrakcji.

Przed rozpoczęciem warto ustalić cztery rzeczy:

Masz prawo znać plan i go współtworzyć. Zgoda na udział nie oznacza zgody na każdą intensywność ćwiczenia.

Jak może przebiegać pierwsza ekspozycja

Najpierw potrzebujesz oswojenia z samym sprzętem: dopasowania obrazu, sprawdzenia pozycji ciała, zrozumienia sterowania. Jeśli używasz okularów, zapytaj wcześniej o zgodność z konkretnym zestawem. Dobrze też wiedzieć, czy ćwiczenie odbywa się na siedząco, czy wymaga poruszania się, i jak zabezpieczono przestrzeń.

Następnie wybieracie punkt startowy. Ekspozycja polega na stopniowym, zaplanowanym kontakcie z tym, czego unikasz. NHS opisuje układanie kolejności sytuacji od łatwiejszych do trudniejszych oraz powtarzanie ćwiczeń. Nie ma obowiązku zaczynania od najtrudniejszego zadania. NHS: stopniowe mierzenie się z lękiem.

W trakcie można rozmawiać o tym, czego oczekujesz i co faktycznie się dzieje. Przykładowe pytanie do omówienia brzmi: „Co przewiduję, kiedy zostaję w tej sytuacji?”. To propozycja sposobu obserwacji, nie opis konkretnego klienta. Chodzi o sprawdzenie przewidywań i reakcji, a nie zdobycie wyniku za wytrzymałość.

Nie oceniaj sesji wyłącznie po tym, czy pod koniec lęk wyniósł zero. Poproś prowadzącego o wyjaśnienie, czego miało nauczyć dane ćwiczenie i po czym rozpoznacie zmianę w codziennym funkcjonowaniu. Sama obecność w symulacji jeszcze tego nie pokazuje.

Dyskomfort, przerwy i bezpieczeństwo

Napięcie związane z ćwiczeniem trzeba odróżnić od złego samopoczucia po użyciu sprzętu. Gogle mogą powodować nudności, zawroty głowy lub zmęczenie oczu. Takie objawy opisuje również informacja dla pacjentów szpitala Chelsea and Westminster korzystających z VR, choć dotyczy ona innego zastosowania, przy procedurze ginekologicznej. Nie jest to badanie skuteczności terapii lęku. NHS: możliwe objawy podczas korzystania z VR.

Zgłaszaj objawy od razu. Nie trzeba dowodzić motywacji przez ignorowanie nudności. Prowadzący powinien ustalić, czy potrzebna jest przerwa, zmiana ustawień czy rezygnacja ze sprzętu. Jeśli po zdjęciu gogli nadal czujesz się źle, nie przechodź automatycznie do kolejnego zadania.

Na etapie wyboru miejsca zapytaj także o higienę zestawu, prywatność oraz to, czy aplikacja zbiera dane. Czy zapisuje tylko postęp ćwiczenia, czy również głos albo obraz? Odpowiedź powinna dotyczyć używanego oprogramowania. Ogólne zapewnienie, że „technologia jest bezpieczna”, niewiele tu wyjaśnia.

Co dzieje się po zdjęciu gogli

Po ćwiczeniu potrzebne jest omówienie: co było trudne, jakie przewidywania się potwierdziły i co będzie kolejnym krokiem. Zapytaj, jak praca w symulacji ma przełożyć się na realne sytuacje oraz czy przewidziano zadania pomiędzy spotkaniami. Ich zakres powinien wynikać z ustalonego planu, a nie z pomysłu, żeby samodzielnie powtórzyć najbardziej intensywną scenę.

Nie ma jednej liczby sesji właściwej dla każdej osoby. W randomizowanym badaniu Freemana i współpracowników z 2018 roku nad lękiem wysokości zastosowano konkretny, zautomatyzowany program z planem około sześciu półgodzinnych sesji w ciągu dwóch tygodni. Program opierał się na sprawdzaniu przewidywań w eksperymentach behawioralnych. Wynik tego badania dotyczy tamtej interwencji i grupy, a nie dowolnej aplikacji VR ani każdej formy terapii ekspozycyjnej. Freeman i wsp., badanie nad lękiem wysokości.

Przed zakupem pakietu poproś o informację, kiedy nastąpi ocena postępów i co stanie się, jeśli metoda nie będzie pasować. Jeśli chcesz najpierw uporządkować wybór, skontaktuj się z SACRUM. Rozmowa wstępna służy ustaleniu dalszego kroku; nie zastępuje diagnozy.

Najczęstsze pytania przed pierwszą sesją

Czy muszę wierzyć, że wirtualna scena jest prawdziwa?

Nie. Możesz wiedzieć, że oglądasz symulację, a mimo to reagować emocjonalnie. Ważniejsze jest to, czy wybrana scena uruchamia trudność, nad którą chcecie pracować, i czy potrafisz korzystać z zadania.

Czy mogę zdjąć gogle w trakcie?

Masz prawo przerwać udział. Przed rozpoczęciem uzgodnij z prowadzącym sposób zgłaszania przerwy, żeby nie musieć negocjować tego dopiero w silnym napięciu. Później można omówić, co doprowadziło do zatrzymania ćwiczenia.

Czy domowa aplikacja zastąpi terapię VR?

Nie można tego ustalić na podstawie samej kategorii „VR”. Potrzebne są dane o konkretnej aplikacji, jej przeznaczeniu, wymaganym wsparciu i grupie użytkowników. Program rozrywkowy z podobną scenerią nie przejmuje automatycznie dowodów z badania klinicznego.

Źródła