Krótka odpowiedź, zanim przejdziemy do badań

Hipnoza na odchudzanie działa słabiej, niż obiecują ogłoszenia, i lepiej, niż twierdzą sceptycy. Nie spala tłuszczu i nie wyłącza apetytu jednym zdaniem terapeuty, ale w dobrze prowadzonych badaniach zmienia coś, co przy nadwadze jest często ważniejsze od samej diety, czyli impulsywne, emocjonalne jedzenie. Jeśli szukasz sposobu, żeby schudnąć bez zmiany jedzenia i ruchu, hipnoza Ci go nie da. Jeśli dietę znasz na pamięć, a i tak wieczorem kończysz przy lodówce, to jest obszar, w którym praca hipnotyczna ma realne podstawy.

Spór o liczby, który trwa od lat dziewięćdziesiątych

Najczęściej cytowaną liczbą w tej dziedzinie jest metaanaliza Irvinga Kirscha. W trzecim przeliczeniu danych z badań, w których do terapii poznawczo-behawioralnej dodawano hipnozę, osoby z hipnozą traciły średnio 5,37 kg, a bez niej 2,72 kg, przy czym przy ostatnim pomiarze różnica rosła do 6,75 kg wobec 2,74 kg (Kirsch, 1996). Kirsch zauważył też, że przewaga hipnozy powiększała się z czasem, co przy odchudzaniu jest rzadkie, bo zwykle jest odwrotnie.

W tym samym numerze czasopisma David Allison i Myles Faith opublikowali polemikę, której nie da się pominąć, jeśli chce się mówić o tym uczciwie. Po poprawieniu błędów rachunkowych w pierwotnej analizie efekt z sześciu badań spadł do 0,26, a po usunięciu jednego wątpliwego badania przestawał być istotny statystycznie (Allison i Faith, 1996). Ich wniosek brzmiał: dodanie hipnozy do terapii daje co najwyżej niewielką poprawę. Obie analizy dotyczą niewielu, starych badań, więc żadnej z nich nie należy traktować jak wyroku.

Miska zielonej sałaty z kromkami pieczywa
Zdjęcie: Jeffrey Betts (StockSnap), CC0

Co pokazują nowsze badania z randomizacją

Badanie z Turynu objęło 120 osób z otyłością znacznego stopnia, które dostały dietę, zalecenia ruchowe i wsparcie behawioralne, a połowa dodatkowo trzy sesje nauki autohipnozy przed jedzeniem. Po roku obie grupy schudły podobnie, 6,5 kg wobec 5,6 kg, bez istotnej różnicy (Bo i in., 2018). Badanie wychwyciło jednak dwie rzeczy, które warto znać. Osoby z grupy autohipnozy miały lepsze poczucie sytości, wyższą jakość życia i niższy poziom białka C-reaktywnego, czyli markera stanu zapalnego. A ci, którzy faktycznie ćwiczyli autohipnozę regularnie, stracili średnio 9,6 kg i jedli o kilkaset kalorii dziennie mniej. To ostatnie jest zależnością, a nie dowodem przyczyny, bo regularnie ćwiczą zwykle ludzie bardziej zmotywowani, ale pokazuje, że sama nauka techniki bez praktyki niewiele zmienia.

Drugie badanie, przeprowadzone w szpitalu Pitié-Salpêtrière w Paryżu, wybrało węższą grupę, osoby z otyłością i wysokim poziomem rozhamowania w jedzeniu, czyli skłonnością do jedzenia pod wpływem emocji, okazji albo widoku jedzenia. Obie grupy chodziły na te same warsztaty żywieniowe, a grupa hipnozy dodatkowo na osiem sesji hipnozy z nauką autohipnozy. Po ośmiu miesiącach rozhamowanie wróciło do normy u 67,7% osób z grupy hipnozy i u 11,1% z grupy kontrolnej (Delestre i in., 2022). Różnica w masie ciała wyniosła 1,8 kg na korzyść hipnozy i była na granicy istotności statystycznej, natomiast spadek podatności na głód był wyraźny.

Co z tego wynika w praktyce

Te wyniki układają się w spójny obraz. Hipnoza słabo radzi sobie jako metoda „na kilogramy", za to dobrze jako metoda pracy z mechanizmem, który kilogramy produkuje, czyli z automatycznym sięganiem po jedzenie w odpowiedzi na napięcie, nudę albo zmęczenie. To zgodne z tym, co wiemy o hipnozie ogólnie, bo najmocniejsze dowody ma tam, gdzie problem siedzi w uwadze i reakcji na bodziec, na przykład w lęku (zob. hipnoterapia a lęk).

Dlatego sensowna praca hipnotyczna przy nadwadze zaczyna się od ustalenia, kiedy i dlaczego jesz więcej, niż chcesz, a nie od sugestii, że od jutra słodycze przestaną smakować. Praca zwykle obejmuje kilka sesji, naukę autohipnozy do codziennego stosowania i współpracę z dietetykiem albo lekarzem, jeśli w grę wchodzi otyłość wymagająca leczenia.

Na co uważać, wybierając „hipnozę na odchudzanie"

Ogłoszenia, które obiecują konkretną liczbę kilogramów po jednej sesji albo „wirtualną opaskę żołądkową", obiecują więcej, niż pokazało jakiekolwiek badanie. Nagrania na YouTube mogą pomóc w nauce relaksu, ale w żadnym z opisanych badań nie zastępowały sesji z prowadzącym, a w badaniu z Turynu nawet przy sesjach z terapeutą liczyła się dopiero regularna praktyka. Jeśli objadanie ma charakter napadowy, z utratą kontroli i poczuciem winy, warto najpierw wykluczyć zaburzenie odżywiania, bo wtedy właściwą ścieżką jest specjalistyczna psychoterapia, a hipnoza może być co najwyżej dodatkiem.

Przy chorobach metabolicznych, cukrzycy czy otyłości olbrzymiej hipnoterapia nie zastępuje leczenia medycznego. SACRUM nie jest podmiotem leczniczym, więc nasza praca ma charakter wspierający i może iść równolegle z opieką lekarską, nigdy zamiast niej.

Następny krok

Jeśli rozpoznajesz u siebie jedzenie pod wpływem emocji i chcesz sprawdzić, czy praca hipnotyczna ma sens w Twojej sytuacji, zacznij od bezpłatnej, 15-minutowej rozmowy. Sesje hipnozy klinicznej i rozwojowej prowadzą w SACRUM Magdalena Gajdzińska i Weronika Wąsiakowska. O tym, ile kosztuje taka praca w Polsce i od czego zależy cena, piszemy osobno w tekście ile kosztuje hipnoterapia.

Kobieta idąca zimą zaśnieżonym pomostem nad jeziorem
Zdjęcie: Freestocks.org (StockSnap), CC0

Bibliografia