Wspomnieniu przywołanemu podczas hipnozy nie można przypisać wiarygodności tylko dlatego, że było wyraźne, emocjonalne albo zaskakujące. Hipnoza nie potwierdza, że zdarzenie miało miejsce. Badania pokazują, że sugestia może wpływać zarówno na relacjonowaną treść, jak i na pewność osoby, która ją opisuje. To rozróżnienie ma znaczenie, zanim zaczniemy na podstawie sesji wyjaśniać własną historię lub podejmować decyzje dotyczące innych ludzi. Whitehouse i wsp., 1988.

Co oznacza hipnoza regresyjna

Pod nazwą „regresja” można spotkać różne propozycje: przywołanie znanej sytuacji, wyobrażenie sobie siebie w młodszym wieku albo poszukiwanie wydarzenia uznawanego za ukrytą przyczynę obecnych trudności. Dlatego najpierw zapytaj, co konkretnie ma się wydarzyć i jaki cel przypisuje temu prowadzący.

Praca z wyobrażeniem nie daje automatycznie wiedzy historycznej. Zdanie „wyobrażam sobie siebie jako dziecko” opisuje bieżące doświadczenie. Zdanie „właśnie dowiedziałem się, co naprawdę zaszło w dzieciństwie” dodaje wniosek, którego samo doświadczenie nie uzasadnia. Ten krok bywa pomijany, kiedy obraz wydaje się przekonujący.

Nie każda sesja hipnoterapii obejmuje powrót do wspomnień. Można pytać o cel i odmówić konkretnej techniki bez konieczności odrzucania całej pomocy. Szczególnie potrzebne jest wyjaśnienie, czy prowadzący traktuje pojawiające się treści jako materiał do rozmowy, czy jako dowód dotyczący przeszłości.

Co sprawdzono w badaniach pamięci

W eksperymentach Dingesa i współpracowników uczestnicy wielokrotnie przypominali sobie materiał obrazkowy. Powtarzanie prób zwiększało ilość odtwarzanych informacji, ale hipnoza nie wnosiła dodatkowej poprawy trafnego przypominania. W drugim eksperymencie po jej zastosowaniu wzrosła liczba nowych błędnych odpowiedzi u osób podatnych na hipnozę. Więcej opowiedzianych szczegółów nie oznaczało więc większej dokładności. Dinges i wsp., 1992.

Inny eksperyment dotyczył samego wyobrażania. Garry i współpracownicy najpierw pytali uczestników, na ile są pewni, że określone wydarzenia zaszły w ich dzieciństwie. Następnie prosili o wyobrażenie części tych wydarzeń. Późniejsze oceny wskazywały wzrost przekonania, że wyobrażane sytuacje rzeczywiście się wydarzyły. Badanie nie wymagało hipnozy: pokazuje ryzyko związane również z sugestywną pracą wyobrażeniową. Garry i wsp., 1996.

To badania laboratoryjne, nie metoda rozstrzygania czyjejś biografii. Nie wynika z nich, że każde późno przypomniane wydarzenie jest fałszywe. Wynika natomiast, że prowadzący nie może uznać pewności uczestnika za wystarczające potwierdzenie. Uczciwa rozmowa pozostawia miejsce na „nie wiem”, również wtedy, gdy taka odpowiedź jest mniej satysfakcjonująca niż spójna opowieść.

Dlaczego pewność i emocje nie rozstrzygają

W badaniu Whitehouse'a i współpracowników hipnoza nie zwiększyła przewagi w trafnym przypominaniu materiału filmowego, ale zwiększała pewność części odpowiedzi wcześniej oznaczanych jako zgadywanie. Poczucie, że „teraz już wiem”, może więc zmieniać się niezależnie od tego, czy odpowiedź jest poprawna. Opis oryginalnego badania w OJP.

W praktyce warto rozdzielić to, co pamiętałeś przed sesją, od tego, co pojawiło się w trakcie, i od interpretacji zaproponowanej później. Wszystkie te informacje mogą być dla Ciebie ważne, ale mają różny status. To, że obraz budzi smutek albo lęk, nie dostarcza samodzielnego potwierdzenia miejsca, czasu czy udziału konkretnej osoby.

Nie trzeba z tego wyciągać wniosku, że własnemu doświadczeniu nie wolno ufać w ogóle. Możesz potraktować poważnie emocje i potrzebę wsparcia, jednocześnie pozostawiając otwarte pytanie o historyczne szczegóły. To trudniejsze niż szybkie wyjaśnienie, ale pozwala uniknąć pewności, której nie da się uzasadnić.

Jak rozpoznać pytanie, które podpowiada odpowiedź

Porównaj: „Co pamiętasz z tej sytuacji?” i „Kto wtedy zrobił Ci krzywdę?”. Drugie pytanie już zakłada, że krzywda miała miejsce. Pytanie „ile miałeś lat, gdy to się zaczęło?” zakłada z kolei, że istniał określony początek. Nie musisz umieć go wskazać tylko dlatego, że prowadzący o niego pyta.

Przed pracą ze wspomnieniami możesz ustalić:

W archiwalnym stanowisku APA dotyczącym wspomnień przemocy podkreślono potrzebę bezstronnego podejścia: ani zakładania, że przemoc musiała się wydarzyć, ani odrzucania relacji bez rozpoznania sytuacji. Jest to dokument z 1995 roku, nie nowy przegląd badań, ale jasno opisuje tę granicę postępowania. APA: pytania o wspomnienia z dzieciństwa.

Jeśli wybierasz osobę do takiej rozmowy, sprawdź jej przygotowanie do pracy z problemem, z którym przychodzisz. Samo używanie terminu „regresja” nie mówi nic o tych kompetencjach. Informacje o naszym zespole pozwalają zacząć od konkretnych osób i ich ról.

Co zrobić po sesji, która pozostawiła niepokojący obraz

Nie musisz od razu nazywać go ani prawdziwym wspomnieniem, ani zmyśleniem. Możesz zapisać, co pojawiło się spontanicznie, jakie pytania wcześniej padły i czego nie jesteś pewien. Taka notatka nie jest testem prawdziwości. Pomaga zachować rozróżnienie między doświadczeniem a późniejszym wyjaśnieniem.

Poproś o rozmowę, w której nie będzie presji na kolejną próbę „wydobycia” szczegółów. Jeśli prowadzący ogłasza pewny przebieg wydarzeń na podstawie samej sesji, masz powód, żeby poszukać niezależnej konsultacji. Wątpliwość dotycząca faktów nie odbiera prawa do pomocy w aktualnym cierpieniu.

Na konsultacji można zacząć od tego, jak czujesz się teraz i czego potrzebujesz, bez deklarowania pewności co do całej historii. Jeśli rozważasz samodzielne nagrania, przeczytaj także o granicach autohipnozy. Poszukiwanie ukrytych wspomnień nie jest tym samym co proste ćwiczenie uwagi.

Pytania o regresję i wiarygodność wspomnień

Czy hipnoza może odzyskać każde zapomniane wspomnienie?

Nie ma podstaw do takiej obietnicy. Eksperymenty nad przypominaniem nie potwierdzają, że dodanie hipnozy zapewnia trafny dostęp do brakujących szczegółów. Pojawienie się dodatkowej treści trzeba oddzielić od potwierdzenia jej poprawności.

Czy wspomnienie, które wróciło po latach, musi być fałszywe?

Nie. Sam czas przypomnienia nie rozstrzyga wiarygodności. Równie błędne byłoby automatyczne potwierdzanie i automatyczne odrzucanie takiej relacji. APA zwraca uwagę na znaczenie innych informacji potwierdzających wydarzenie oraz na granice oceny na podstawie samego wspomnienia. Archiwalny materiał APA.

Czy poruszające wyobrażenie może być tematem terapii?

Można omówić emocje, znaczenie i obawy związane z tym, co się pojawiło, bez przedstawiania obrazu jako ustalonego faktu. Warto uzgodnić taki zakres wprost. Pomoc nie powinna zależeć od przyjęcia interpretacji, której sam nie podzielasz.

Źródła